ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ
ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ»
ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΤΥΠΟΥ
Δελτίο Τύπου
Αθήνα, 04 Ιουνίου 2014
 

Από την ρητίνη των πεύκων σε μόρια οδηγούς για την ανάπτυξη
νέων αναστολέων του μονοπατιού του «ακανθόχοιρου» με πιθανή αντικαρκινική δράση

Το μονοπάτι Hh (Hedgehog = «ακανθόχοιρος») είναι ένα από τα βιολογικά μονοπάτια τα οποία καθορίζουν την τύχη και τη δυνατότητα ανάπτυξης των βλαστικών κυττάρων. Η μη φυσιολογική ενεργοποίησή του σε ενήλικα άτομα έχει συνδεθεί με την εμφάνιση διαφόρων καρκίνων ενώ πρόσφατα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι είναι σημαντικό για την αυτο-ανανέωση των καρκινικών βλαστικών κυττάρων. Έτσι, μόρια τα οποία αναστέλλουν αυτό το μονοπάτι αποτελούν πολύτιμα χημικά εργαλεία για τη διερεύνηση της βιολογίας των βλαστικών κυττάρων και, παράλληλα, αρκετά βρίσκονται σε κλινικές μελέτες ως ελπιδοφόρα νέα αντικαρκινικά φάρμακα. Μάλιστα πρόσφατα ένα από αυτά, το vismodegib (Erivedge™), έλαβε έγκριση για κλινική χρήση από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ. Ωστόσο, σε διάφορους τύπους ανθρώπινων όγκων είτε το μονοπάτι Hh είναι μόνιμα ενεργό λόγω μεταλλάξεων είτε, όπως έχει παρατηρηθεί ήδη με τη χρήση του vismodegib, μπορούν να αναπτύξουν δευτεροπαθή ανθεκτικότητα. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να ανακαλυφθούν δεύτερης γενιάς αναστολείς ικανοί να ξεπερνούν την εμφάνιση δευτεροπαθούς ανθεκτικότητας. Υπό αυτό το πρίσμα, έλεγχος πλειάδας φυσικών προϊόντων οδήγησε πρόσφατα στην ανακάλυψη ότι η Ταεπεενίνη Δ, φυσικό προϊόν το οποίο απομονώθηκε από ένα είδος ακακίας της Ταϊλάνδης, έχει σημαντική ανασταλτική δράση και εκλεκτική τοξικότητα έναντι καρκινικών κυττάρων.

Ερευνητές στο ΕΚΕΦΕ «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ» (Ινστιτούτο Νανοεπιστήμης και Νανοτεχνολογίας) παρασκεύασαν στο εργαστήριο, με πρώτη ύλη το Αβιετικό οξύ (κύριο συστατικό του κολοφωνίου = το στερεό υπόλειμμα της απόσταξης της ρητίνης των πεύκων και άλλων κωνοφόρων), σειρά μορίων με ανάλογη αλλά απλούστερη δομή με αυτή της Ταεπεενίνης Δ. Η αξιολόγηση της δράσης των μορίων αυτών, σε συνεργασία με ερευνητές του Πανεπιστημίου της Λειψίας (Γερμανία), έδειξε ότι δύο από αυτά, αν και πολύ πιο εύκολο να παρασκευασθούν εργαστηριακά από ότι το φυσικό προϊόν, παρουσιάζουν παρόμοια δραστικότητα με αυτό. Η εργασία αυτή δημοσιεύθηκε στο έγκριτο και υψηλής απήχησης διεθνές επιστημονικό περιοδικό Organic Letters. Όπως επισημάνθηκε και από έναν από τους κριτές της δημοσίευσης αυτής, τα αποτελέσματα είναι “υψηλής σημασίας γιατί καθορίζουν αρκετά χαρακτηριστικά στη σχέση δομής–δράσης (της Ταεπεενίνης Δ) τα οποία είναι απαραίτητα για την παρεμπόδιση του μονοπατιού Hh”. Επιπλέον, ανοίγουν το δρόμο για περαιτέρω διερεύνηση της δυνατότητας αξιοποίησης αυτών των μορίων ως οδηγών για την ανάπτυξη νέων αναστολέων του μονοπατιού Hh με πιθανή αντικαρκινική δράση. Η παραπάνω έρευνα είναι ένα παράδειγμα του καίριου ρόλου που τα φυσικά προϊόντα εξακολουθούν να παίζουν τόσο στη βασική έρευνα όσο και στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων, χάρη και στις δυνατότητες που παρέχει η Συνθετική Οργανική Χημεία και η Χημική Βιολογία.

Maria Chatzopoulou, Antonia Antoniou, Emmanuel N. Pitsinos,* Marina Bantzi, Sofia D. Koulocheri, Serkos A. Haroutounian, and Athanassios Giannis* "A Fast Entry to Furanoditerpenoid-Based Hedgehog Signaling Inhibitors: Identifying Essential Structural Features" Organic Letters (2014), in press (doi: 10.1021/ol501370j)

Σχετικά links: http://gliterin.chem.demokritos.gr/

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου «3069 – GliTerIn», το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους στο πλαίσιο της Δράσης "ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ" του Ε.Π. "Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση" του ΕΣΠΑ 2007-2013. 


 
Για το Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος»

Το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών (Ε.Κ.Ε.Φ.Ε.) «Δημόκριτος» είναι το μεγαλύτερο, πολυκλαδικό ερευνητικό κέντρο της χώρας, με σημαντικές ερευνητικές, τεχνολογικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες στους τομείς: Υγεία, Βιολογία & Βιοτεχνολογία, Νέα Υλικά, Μικροηλεκτρονική & Νανοτεχνολογία, Περιβάλλον - Ενέργεια & Βιώσιμη Ανάπτυξη, Πληροφορική & Τηλεπικοινωνίες, Πυρηνική Φυσική & Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων, Πυρηνική Τεχνολογία & Ακτινοπροστασία, Πολιτιστική Κληρονομιά.

 

Για περισσότερες πληροφορίες:

Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. "Δημόκριτος"
Γραφείο Δημοσίων Σχέσεων και Τύπου
Τηλ. 210-650-3002, 3040
Fax: 210-650-3260
E-mail: pr@central.demokritos.gr